આ વાર્તા છે કેળાની : શું કામ માત્ર કેળાં જ મળે છે ડર્ઝનમાં, શું કામ સફરજન, સંતરા કે કેરી નહિ ?

34

સંખ્યાઓ સાથે મુશ્કેલી એ છે કે એ તમારી વિશિષ્ટતા જાળવી શકતી નથી. ગુણધર્મ એમ તો ગણિતના એકમોના પણ હોય છે, પરંતુ એ ગુણધર્મો દ્વારા માણસ હંમેશા વિચારતો નથી. સામાન્ય માણસ માટે ગણિતનો મતલબ સંખ્યાઓ છે અને સંખ્યાઓનું કામ આર્થિક લેવડ દેવડથી વધુ અને વિશિષ્ટ કઈ જ નથી. તેથી, જો ગણિતશાસ્ત્રની ગુણવત્તા હોય તો, તે ગણિતશાસ્ત્રીઓનું કાર્ય હશે. રસ રંગ, સુગંધ સ્વરૂપ અને સ્પર્શ જેવી ઈન્દ્રીઓના શબ્દભંડોળ સાથે ન તો માનવતા બેસાડી શકી છે અને લગભગ ન તો ક્યારેય બેસાડી શકશે.

પ્રશ્ન હજીપણ એ જ છે. શુંકામ માત્ર કેળાં જ મળે છે ડર્ઝનમાં, શુંકામ સફરજન, સંતરા કે કેરી નહિ ?

હું ઘણા પ્રશ્નોના જવાબ આપવાથી બચું છું. ખાસ કરીને બાળકોના અથવા જે બાળકોની જેમ મારા પર વિશ્વાસ કરવા માંગે છે. હું તેમના વિશ્વાસને જીવંત રાખવા માંગું છું. જવાબો આપવા માટે ઘણા રસ્તાઓ છે. દરેક જવાબ પર એક જેવો ભરોસો ન લાવો. પરંતુ આ કરવું મોટા ભાગના લોકો માટે શક્ય નથી. બાળકો માટે તો ખરેખર મુશ્કેલ છે. તે મારી વાત પર આંખ બંધ કરીને વિશ્વાસ કરશે, એટલા માટે આંખ બંધ થવી જ્યાં નિશ્ચિત હોય, ત્યાં શક્ય હોય તેટલો જવાબ આપવો મને ગમે છે. આ જવાબની દીર્ધાયુષ્ય અને જવાબદારી પણ બની રહે છે. તેથી હું આ જ કરું છું: કેળાં અને કિલો વચ્ચે ન બની શકતા સંબંધને એને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કરું છું.

વાર્તા કેળાની

કેળું એક પોષક ફળ છે. ઘણા કાર્બોહાઈડ્રેટસ, ખનીજો અને વિટામિનોથી ભરપૂર એક સુપરફૂડ છે. તે મીઠા હોવા છતાં પણ લોહીમાં શર્કરાનું સ્તર વધવા નથી દેતા. પેટ પણ સાફ રાખે છે. પરંતુ આ બધી વાતો હોવા છતાં આખી દુનિયામાં કેળાની વિશિષ્ટ સ્થાન છે. આખી દુનિયામાં વેચાતા અડધા કેળાં કૈવેંડીશ સબગ્રુપના સભ્યો છે અને આ બધા દેખાવમાં આકાર અને રૂપમાં લગભગ એક જેવા જ દેખાય છે.

પછી આ બધા કેળાઓની ઉપજ એવી રીતે નથી થતી જે રીતે બીજા વનસ્પતિઓ અથવા જીવ જંતુઓની થાય છે.  સેક્સ એમના જન્મમાં કોઈ ભૂમિકા નિભાવતું નથી. કેળાના આ છોડવાઓમાં પરાગ રંજ પછી ફળદ્રુપતા થતી નથી: એમની ઉપજ અસામાન્ય રીતે થાય છે. કેળાના છોડને કાપી નાખવામાં આવે છે અને જમીનમાં નાખવામાં આવે છે જેથી પાક લેવામાં આવે. આ રીતે ઘણા છોડ એક જ મૂળ છોડના વંશજ સાબિત થાય છે અને તે પણ સમાન ફળો ઉત્પન્ન કરે છે.

કેળાની એકરૂપતા

તમે માર્કેટમાં બે કેળાને ઉઠાવીને જોઈ લો એમાં જેટલી એક સમાનતા જોવા મળશે એટલી બીજા એક પણ ફળ કે શાકભાજીમાં કદાચ નહી મળે. કારણ કે વિશ્વનો અડધો કેળાંનો ભંડાર એક જ ‘પ્રજાતિ’ એટલે કે સબગ્રુપનો છે. સાથે જ એ પણ કે એને લૈંગિક પ્રજનનથી ઉત્પન્ન નથી કરવામાં આવતું.

વિવિધતા અને એ વિવિધતાથી થનાર રોગ અને દુશ્મનોથી રક્ષા લૈંગિક પ્રજનનના કારણે સંભવ થઇ શકી છે. સેકસના કારણે જીવો વિભિન્નતા મેળવે છે અને આ પ્રક્રિયાનું જાતિના વિકાસમાં મોટું યોગદાન રહે છે. પરંતુ જ્યારે તમે માર્કેટમાં જમવા માટે ફળ અને શાકભાજી પસંદ કરવા જાવ છો ત્યારે બહુરૂપતા તમને આકર્ષિત કરે છે ? જવાબ ‘ના’ છે.

રંગ-રૂપમાં અલગ દેખાતા ફળ સામાન્ય રીતે ખાવા માટે પસંદ નથી થતા એને ત્યજી દેવામાં આવે છે. વિવિધતાથી ભોજન માટેના પદાર્થોની સ્વીકાર વધતો નથી પરંતુ ઘટી જાય છે. આપણે તે જ ખાઈએ છીએ જે આપણને પહેલાથી પસંદ હોય છે. આહારમાં પ્રાયોગિકવાદથી દુનિયાના વધારે પડતા લોકો બચે છે. કારણ સ્પષ્ટ છે. જ્યારે સ્વાદ અને પોષણની વાત આવે છે, ત્યારે આપણે નવી વસ્તુનો સ્વાદ લેવા નથી માંગતા. પંગત-પેંતમાં આપણે નસીબદાર-થી-ફકીર બન્યા પછી જ જીવીએ છીએ.

કેવેન્ડિશ પ્રજાતિના કેળાં

કેળાં હજીપણ રેકડી પર રાખેલા છે અને એ પણ એક જ જેવા છે. એક જ કેવેન્ડિશ પ્રજાતિના વધારે પડતા છે. માનો કે ખેતરે  એક જ ચહેરાવાળા લોકો એક સાથે બેસાડી દીધા હોય. વિવિધતા પૂરી… ગ્રાહકને બધા એક સરખા જ દેખાય એકેય અલગ ન પડે. કોઈની પણ વેચાવાની ક્ષમતા ઘટે નહિ. એટલા માટે સબ્જેક્ટીવીટી સમાપ્ત !

હું મારી વાત બાળક સામે પૂરી કરું છું. દુનિયાના ૫૦ ટકા કેળાઓમાં આનુવાંશિક વિવિધતા નથી. એ એક જ માણસની કોપી છે અને જ્યારે એક સરખા થઇ જાય છે, તો આપણે એકદમ સંખ્યા બની જઈએ છીએ. ત્યારે ન આપણું રૂપ હોય છે, ના તો રંગ, ના ગંધ હોય છે, ના તો લંબાઈ-ટુકાઈ. એટલી એકરૂપતા કે આપણે તોલી પણ નથી શકાતા, આપણે ખાલી ગણી શકીએ છીએ.

લેખન અને સંકલન : કાઠીયાવાડી કલશોર

પોસ્ટને શેર કરો તથા લાઇક કરો અમારું પેજ Dealdil.com & કાઠીયાવાડી કલશોર

તમે આ લેખ “Dealdil.com” અને કાઠીયાવાડી કલશોર” ના માધ્યમથી વાંચી રહ્યા છો. આ લખાણની કોપી કરતા પહેલા અમારી લેખિત મંજૂરી લેવી જરૂરી છે. જો તમારી પાસે પણ કોઈ રસપ્રદ વાત છે, તો અમને લખી મોકલાવો અમારા Email: blog@dealdil.com પર અથવા Whatsapp: 08000057004 પર.

Leave a comment